(English)
Tác giả: Christine Mai-Duc / KFF Health News
Ngày 7 tháng 8 năm 2026
Trong nhiều thập niên, người dân California nhìn chung vẫn cho rằng người nhập cư—chiếm hơn 1/4 dân số tiểu bang và 1/3 lực lượng lao động—là nhóm người mang lại lợi ích và nền kinh tế của tiểu bang. Nhưng sự bất ổn ngân sách cùng những lo ngại về chi phí gia tăng đang lan sang cuộc tranh luận xoay quanh chính sách gây tranh cãi và tốn kém: cho phép người nhập cư thu nhập thấp không có tư cách pháp lý được hưởng bảo hiểm y tế do bang chi trả.
Giờ đây, ứng cử viên đảng Dân Chủ Xavier Becerra và ứng cử viên đảng Cộng Hòa Steve Hilton đang đặt ra cho cử tri một lựa chọn gay gắt trong cuộc đua trở thành thống đốc kế tiếp, vào đúng thời điểm sự ủng hộ của công chúng đối với mạng lưới an sinh hào phóng của bang bắt đầu rạn nứt.
Cả hai đều định hình lựa chọn này như một vấn đề kinh tế.
Ông Becerra, cựu bộ trưởng Y Tế Và Dịch Vụ Nhân Sinh (HHS) dưới thời Tổng Thống Joe Biden, cho rằng sẽ thật “dại dột” nếu loại những người nhập cư nghèo nhất khỏi dịch vụ chăm sóc thông thường, đẩy họ vào phòng cấp cứu tốn kém bằng tiền thuế của dân. Ngược lại, ông Hilton, nhà bình luận bảo thủ được Tổng Thống Donald Trump hậu thuẫn, đã cam kết xóa bỏ khoản bảo hiểm này, đồng thời lặp lại luận điệu của các thành viên đảng Cộng Hòa trên toàn quốc—những người từng chỉ trích gay gắt việc California mở rộng chương trình để củng cố cáo buộc gian lận và lạm dụng trong chương trình Medicaid.
Khi cử tri khắp nước đang lo ngại về lạm phát và chi phí sinh hoạt leo thang, một bộ phận người dân California có thể cảm thấy ít mặn mà hơn với việc cấp bảo hiểm y tế đầy đủ cho những người không có tư cách pháp lý. Những gì tiểu bang này làm tiếp theo có thể tạo ra tác động sâu rộng đến hệ thống y tế và nền kinh tế rộng lớn của nó.
Trong thập niên qua, các nhà lập pháp California đã dùng ngân sách bang để mở rộng chương trình Medi-Cal, cấp bảo hiểm toàn diện cho mọi cư dân thu nhập thấp bất kể tình trạng nhập cư. Nhưng số người ghi danh và chi phí đã vượt xa dự trù ban đầu. Theo Văn Phòng Phân Tích Lập Pháp phi đảng phái của California, việc Medi-Cal chi trả cho người nhập cư không có tư cách pháp lý tiêu tốn của bang khoảng $10 tỷ mỗi năm, cao hơn gấp đôi so với ước tính ban đầu.
Các nhà lập pháp California cùng thống đốc đảng Dân Chủ Gavin Newsom, người từng là người ủng hộ mạnh mẽ chương trình này, đã phê duyệt những đợt cắt giảm phúc lợi lớn cho nhóm cư dân này. Họ cho rằng tiểu bang không thể kham nổi chi phí y tế phình to giữa lúc chính quyền liên bang do đảng Cộng Hòa cắt giảm mạnh ngân sách qua đạo luật thuế và chi tiêu mang tên One Big Beautiful Bill Act; HHS California ước tính có thể tới $3.4 triệu người tham gia Medi-Cal sẽ mất bảo hiểm, và bang có thể mất hơn $30 tỷ tài trợ liên bang mỗi năm theo đạo luật này, gây ra những xáo trộn lớn cho chương trình y tế an sinh.
Ngân sách của Medi-Cal cho năm tài khóa 2026-27 là $217 tỷ, phục vụ hơn 14 triệu người dân California.
Trong khi đó, nhiều cư dân và công dân Mỹ hợp pháp đã chứng kiến phí bảo hiểm y tế của họ tăng vọt trong năm nay, sau khi Quốc Hội để các khoản trợ cấp liên bang tăng cường theo Đạo Luật Chăm Sóc Sức Khỏe Và Giá Cả Phải Chăng (ACA) hết hạn vào cuối Tháng Mười Hai.
Khi tiểu bang phải vật lộn với thâm hụt ngân sách năm ngoái, đa số cử tri đi bầu ở California lần đầu tiên sau gần một thập niên cho biết họ phản đối việc cấp bảo hiểm y tế cho người nhập cư không có tư cách pháp lý, theo một cuộc khảo sát của Viện Chính Sách Công California (PPIC).
“Tiểu bang đang đối mặt với những thách thức lớn, và y tế là một trong những khoản chi tiêu chính,” Mark Baldassare, giám đốc khảo sát của PPIC, cho biết. “Người dân đã trở nên chọn lọc hơn về cách họ muốn số tiền y tế hạn hẹp đó được chi tiêu.”
Ông Hilton, người tranh cử với cương lĩnh về khả năng chi trả và giảm thuế, đã nắm bắt tâm lý này, mô tả việc cấp bảo hiểm y tế cho người nhập cư không có tư cách pháp lý là bất công sâu sắc và là mối đe dọa trực tiếp đến khả năng của bang trong việc hỗ trợ công dân của mình.
“Hãy ngừng lấy tiền của người đóng thuế California—những người còn khó khăn để chi trả bảo hiểm y tế của chính mình—để cấp bảo hiểm miễn phí cho công dân của các nước khác, những người thậm chí không nên có mặt ở quốc gia này,” ông Hilton nói trong một video trên Facebook vào sáng ngày bầu cử sơ bộ 2 Tháng Sáu.
Trong các bài phát biểu vận động tranh cử, ông Hilton cam kết sẽ dùng khoản tiết kiệm được để giảm chi phí y tế cho những người dân California khác, nhưng không nêu chi tiết cách thực hiện. Ông Hilton đã không phản hồi yêu cầu bình luận từ KFF Health News.
“Thông điệp của họ rất, rất đơn giản: đó là câu chuyện chúng ta chống lại họ,” Roger Salazar, một cố vấn chính trị Dân Chủ đại diện cho một liên minh những người vận động y tế, nói. Nhóm này lập luận rằng việc cấp bảo hiểm cho những người không đủ khả năng chi trả sẽ củng cố lực lượng lao động và, nhờ đó, cả nền kinh tế.
“Vấn đề chỉ là làm sao thuyết phục cử tri bình thường rằng điều đó tốt hơn nhiều về mặt kinh tế.”
Là con của những người nhập cư, trong nhiều thập niên qua, ông Becerra đã thúc đẩy việc mở rộng phúc lợi an sinh tại Quốc Hội, và ông cũng đưa ra lập luận tương tự trong chiến dịch tranh cử thống đốc của mình. Ông không phản hồi yêu cầu bình luận.
“Người nhập cư, dù có giấy tờ hay không, đều làm việc chăm chỉ. Họ đóng thuế, và đôi khi họ bị thương trong công việc hoặc con cái họ bị bệnh,” ông Becerra nói trong một cuộc tranh luận vào Tháng Năm. “Sẽ thật dại dột nếu nói với một gia đình rằng họ không được tiếp cận bác sĩ nhi khoa hay bác sĩ gia đình.”
Ông Becerra, người có thể trở thành thống đốc người Mỹ Latinh đầu tiên của California, đã phản đối vào năm ngoái khi Thống Đốc Newsom và các lãnh đạo lập pháp quyết định không cho người trưởng thành không có tư cách pháp lý ghi danh Medi-Cal, cắt giảm phúc lợi, và áp đặt phí bảo hiểm hằng tháng.
“Hãy ngừng xem bảo hiểm y tế như một biến số ngân sách, mở rộng vào những năm thuận lợi rồi thu hẹp khi nguồn thu giảm sút,” ông Becerra viết hồi Tháng Năm trong bảng câu hỏi dành cho ứng viên của tờ Orange County Register. Ông cam kết theo đuổi những nguồn thu mới, ổn định để tài trợ cho các dịch vụ thiết yếu, chẳng hạn như tăng thuế đối với các tập đoàn và những người giàu nhất California.
Theo Trung Tâm Nghiên Cứu Pew, năm 2023 California có khoảng 2.3 triệu người không có tư cách pháp lý, chiếm khoảng 8% lực lượng lao động của bang. Và theo Sở Giáo Dục California, cứ năm trẻ em California thì có một em sống trong gia đình có ít nhất một thành viên không có tư cách pháp lý. Các nhà kinh tế học y tế cho rằng việc cho phép mọi người tiếp cận chăm sóc y tế phòng ngừa sẽ giúp người đóng thuế tiết kiệm tiền về lâu dài, nhờ giữ cho lực lượng lao động khỏe mạnh và giảm áp lực lên một hệ thống vốn đã quá tải.
Ông Baldassare cho biết lập luận đó không khó để thuyết phục trong thời kỳ đại dịch COVID-19, khi người nhập cư được tôn vinh là lao động thiết yếu và mối liên hệ giữa sức khỏe cá nhân với sức khỏe cộng đồng trở nên rõ ràng hơn.
Nhưng chi phí Medi-Cal để chi trả cho khoảng 1.4 triệu người nhập cư đã tăng lên, theo ước tính mới nhất từ Sở Dịch Vụ Chăm Sóc Sức Khỏe. Vì chỉ một số người nhập cư có mặt hợp pháp mới đủ điều kiện hưởng phúc lợi Medicaid liên bang, nên những bang như California—nơi bao gồm cả những nhóm dân số khác—phải tự chi trả hoàn toàn bằng ngân sách của tiểu bang.
Các chuyên gia ngân sách của California đã cảnh báo rằng việc duy trì bảo hiểm Medi-Cal đầy đủ cho người nhập cư mà không tìm kiếm nguồn thu bổ sung sẽ làm mất ổn định triển vọng tài khóa dài hạn của bang.
Trong một phiên điều trần lập pháp năm ngoái, thành viên Hội Đồng Cộng Hòa Carl DeMaio đặt câu hỏi liệu người đóng thuế California có ưu tiên cho việc mở rộng này hay không, nói rằng ông nghi ngờ “việc chăm sóc y tế cho người nhập cư bất hợp pháp trong ngân sách chung sẽ đứng đầu danh sách ưu tiên của họ.”
Sau khi các nhà lập pháp thông qua các khoản cắt giảm chi tiêu, sự ủng hộ đối với bảo hiểm y tế cho người nhập cư đã giảm xuống, theo ông Baldassare. Các nhà lập pháp Dân Chủ và ông Newsom đã đồng ý hoãn một số khoản cắt giảm Medi-Cal đến Tháng Bảy, năm 2027, để lại quyết định cho thống đốc kế tiếp.
David Hayes-Bautista, người đã dành cả sự nghiệp nghiên cứu về đóng góp kinh tế của người Latinh và người nhập cư, cho biết những người California không có tư cách pháp lý là nhóm có tỷ lệ lao động cao hơn và thường làm việc trong những ngành nghề không cung cấp bảo hiểm y tế qua người sử dụng lao động. Do đó, nhiều người phải dựa vào Medi-Cal, khiến tiểu bang phải gánh chi phí y tế thay vì người sử dụng lao động.
“California, với tư cách một tiểu bang, có nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, và điều đó có được là nhờ người Latinh,” ông Hayes-Bautista, giám đốc Trung Tâm Nghiên Cứu Sức Khỏe Và Văn Hóa Latinh tại UCLA, nói. Ông cho biết nếu không có sự đóng góp của người Latinh, nhiều người trong số đó không có tư cách pháp lý, nền kinh tế California sẽ tụt xuống vị trí thứ tám, tương đương quy mô nền kinh tế Ý.
Những người vận động cho quyền lợi người nhập cư hy vọng sẽ có một người ủng hộ mạnh mẽ hơn ông Becerra, ứng viên được xem là thuận lợi nhất để trở thành thống đốc tại một tiểu bang nơi số đảng viên Dân Chủ đông gần gấp đôi đảng viên Cộng Hòa.w
“Ông ấy sẽ chiến đấu, ông ấy sẽ đấu tranh, ông ấy sẽ làm tất cả những gì có thể,” Thượng Nghị Sĩ tiểu bang María Elena Durazo, cựu lãnh đạo công đoàn từng ủng hộ mạnh mẽ việc mở rộng bảo hiểm y tế cho người nhập cư, nói. “Đó là điều tốt nhất chúng tôi có thể mong đợi.”
––
Bài phóng sự do KFF Health News thực hiện. KFF Health News là cơ quan truyền thông quốc gia chuyên cung cấp thông tin chuyên sâu về các vấn đề y tế – một trong những chương trình hoạt động chính của KFF – nguồn thông tin độc lập về nghiên cứu chính sách y tế, thăm dò ý kiến, và báo chí. KFF Health News là nhà xuất bản của California Healthline, một dịch vụ độc lập về biên tập thuộc Quỹ Chăm Sóc Sức Khỏe California.