(English)
Vanessa G. Sánchez, El Tímpano/KFF Health News
Ngày 6 tháng 4 năm 2026
OAKLAND, California — Bà Rosa María Carranza nhoài người về phía trước, giữ lưng cho một bé gái 3 tuổi trong lúc cô bé trèo lên một tảng đá trên những ngọn đồi rậm rạp phía đông bắc Oakland.
Trong trang phục leo núi và đeo những chuỗi vòng hạt, bà Carranza, 67 tuổi, đi lại linh hoạt giữa những hàng cây và lũ trẻ trong một buổi sáng đầy nắng của Tháng Mười Hai. “Bám chắc vào cành cây đó con,” bà nói bằng tiếng Tây Ban Nha. “Con làm được mà, tình yêu của bà!”
Bà Carranza, một chuyên gia phát triển trẻ em lớn lên với những năm tháng trèo cây và bơi lội trên sông ở El Salvador. Bà nói, cảm thấy như đang ở ngay trên quê hương của mình khi ở trong cánh rừng của ngôi trường mầm non ngoài trời mà bà đồng sáng lập. Bà đã làm việc với trẻ em và thanh thiếu niên với tư cách là người chăm sóc và giáo dục trong hơn ba thập niên, đủ lâu để biết khi nào nên hỗ trợ và khi nào nên lùi lại để học sinh tự tìm chỗ đứng cho mình.
Khi chuyển sang làm việc bán thời gian vào năm ngoái, bà Carranza đã trông đợi vào việc nhận được các khoản chi trả từ Medicare và những chi phiếu tiền hưu trí – những quyền lợi dành cho người lao động Mỹ và người nhập cư hiện diện hợp pháp khi họ nghỉ hưu, nếu họ đáp ứng đủ yêu cầu về thời gian làm việc và độ tuổi hoặc tình trạng khuyết tật. Theo hồ sơ thu nhập của Cơ Quan An Sinh Xã Hội mà El Tímpano và KFF Health News đã xem xét, bà đã đóng hàng chục ngàn đô la vào Medicare và An Sinh Xã Hội trong suốt 24 năm. Nhưng bà Carranza và ước tính khoảng 100,000 người nhập cư hợp pháp khác sẽ sớm bị cắt khỏi Medicare.
Đạo luật To, Đẹp của Đảng Cộng Hòa, do Tổng Thống Donald Trump ký vào Tháng Bảy năm ngoái, đã chặn Medicare của một số nhóm người nhập cư hiện diện hợp pháp, bao gồm những người có tình trạng bảo vệ tạm thời (TPS), người tị nạn, người xin tị nạn, những người sống sót sau bạo lực gia đình, nạn nhân bị buôn người và những người có thị thực lao động.
Những người đã tham gia chương trình như bà Carranza sẽ bị hủy ghi danh trước ngày 4 Tháng Giêng, một hành động của các nhà lập pháp Đảng Cộng Hòa nhằm cắt giảm chi tiêu Medicare, vì họ và ông Trump lập luận rằng tiền thuế của người dân không nên được sử dụng để chi trả cho việc chăm sóc sức khỏe của những người nhập cư ở Mỹ mà không có ủy quyền.
“Đảng Dân Chủ muốn những người nhập cư chưa có giấy tờ hợp pháp, nhiều người trong số đó là TỘI PHẠM BẠO LỰC, nhận được dịch vụ chăm sóc sức khỏe MIỄN PHÍ,” ông Trump đăng trên Truth Social hai tháng sau khi ký luật. “Chúng ta không thể để điều này xảy ra!”
Tuy nhiên, các nhóm người nhập cư hiện đang mất bảo hiểm y tế thực tế là những người có tình trạng pháp lý. Cả Tòa Bạch Ốc và Bộ Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh đều không trả lời câu hỏi về việc liệu có công bằng hay không khi hủy đăng ký Medicare của những cư dân hợp pháp.
Người nhập cư không có tình trạng pháp lý vốn đã không đủ điều kiện tham gia Medicare hoặc hầu hết các quyền lợi công cộng khác do liên bang tài trợ.
Bà Carranza lo lắng rằng bà cũng có thể mất quyền cư trú hợp pháp tại Hoa Kỳ nếu chính quyền Trump chấm dứt tình trạng bảo vệ tạm thời (TPS) cho người Salvador, như họ đã từng cố gắng thực hiện trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông. Nếu điều đó xảy ra, bà Carranza sẽ mất quyền cư trú, đối mặt với nguy cơ bị giam giữ tại trung tâm di trú hoặc bị trục xuất.
“Đây giống như một bộ phim kinh dị, một cơn ác mộng hoàn toàn,” bà Carranza nói. “Đây không phải là cách tôi hình dung về tuổi già của mình.”
‘Dưới sự tấn công liên tục’
Bà Carranza rời El Salvador năm 1991 trong một cuộc nội chiến tàn khốc, để ba đứa con nhỏ lại quê nhà, để đi làm kiếm tiền gửi về cho gia đình. Bà đã ở quá hạn thị thực cho đến năm 2001, khi bà đủ điều kiện nhận tình trạng bảo vệ tạm thời sau khi hai trận động đất xảy ra tại El Salvador, làm hơn 1,100 người thiệt mạng và 1.3 triệu người mất nhà cửa.
Tình trạng TPS đã được Quốc Hội thông qua và được Tổng Thống đảng Cộng Hòa George H.W. Bush ký thành luật vào năm 1990. Nó cho phép những người như bà Carranza, đến từ các quốc gia đang trải qua xung đột vũ trang, nội chiến và thảm họa khí hậu, được sống và làm việc tại Hoa Kỳ nếu việc ở lại quê hương của họ gây ra rủi ro.
Bà Carranza đã bỏ lỡ lễ tốt nghiệp mẫu giáo và buổi thi đấu giành huy chương điền kinh đầu tiên của con gái út. Bà nhận trông trẻ sơ sinh vào ca đêm, sau đó dạy thay tại các trường công lập ở Vịnh San Francisco để trang trải học phí cho các con ở El Salvador và cho các lớp học của chính bà tại City College of San Francisco, nơi bà lấy bằng về phát triển trẻ em.
Và bà đã chăm sóc hàng chục đứa trẻ 3, 4 và 5 tuổi – những đứa trẻ thường nhìn bà với vẻ kinh ngạc khi chúng khám phá ra những kho báu nhỏ vùi dưới rừng gỗ đỏ của công viên Oakland, nơi bà đồng sáng lập Escuelita del Bosque, một ngôi trường mầm non ngoài trời nói tiếng Tây Ban Nha.
Sự đánh đổi đó đáng lẽ phải là một kỳ nghỉ hưu yên bình. Nhưng Quốc Hội đã thu hẹp đối tượng thụ hưởng Medicare chỉ còn công dân Mỹ, thường trú nhân hợp pháp (người có thẻ xanh), công dân Cuba và Haiti, và những người được bảo vệ theo Hiệp Ước Liên Kết Tự Do (giữa Mỹ và các quốc gia đảo Thái Bình Dương.)
Hành động này diễn ra sau những nỗ lực của ông Trump nhằm ngăn cản một số người nhập cư hợp pháp tiếp cận Medicaid, các khoản trợ cấp bảo hiểm trên thị trường, và các dịch vụ hỗ trợ xã hội như trợ cấp thực phẩm, hỗ trợ nhà ở và khám bệnh tại các trung tâm y tế do liên bang tài trợ. Tổng cộng, khoảng 1.4 triệu người nhập cư hợp pháp dự kiến sẽ mất bảo hiểm y tế, theo KFF, một tổ chức phi lợi nhuận về thông tin y tế.
Phát ngôn viên của Chủ Tịch Hạ Viện Mike Johnson, Taylor Haulsee, không phản hồi yêu cầu bình luận.
Michael Cannon, giám đốc nghiên cứu chính sách y tế tại Viện Cato, một tổ chức nghiên cứu theo khuynh hướng tự do, cho biết đảng Cộng Hòa muốn thực hiện cắt giảm thuế và xóa bỏ bảo hiểm y tế cho người nhập cư vì điều đó sẽ không làm phật lòng nhóm cử tri nòng cốt của họ.
“Họ không muốn biến Hoa Kỳ thành một thỏi nam châm thu hút những người muốn hưởng phúc lợi,” ông nói. “Và họ phẫn nộ với chính phủ vì đã bắt họ phải trả tiền cho một hệ thống phúc lợi.”
Mặc dù dữ liệu về người nhập cư hợp pháp chưa có sẵn, nhưng những người nhập cư không có tình trạng pháp lý đã đóng góp $6.4 tỷ vào Medicare và $25.7 tỷ vào tiền SSN vào năm 2022, theo Viện Chính Sách Thuế và Kinh Tế. Văn phòng Ngân Sách Quốc Hội ước tính rằng chỉ riêng các hạn chế về Medicare sẽ làm giảm chi tiêu liên bang $5.1 tỷ vào năm 2034.
Các chuyên gia y tế cho rằng việc loại bỏ phạm vi bảo hiểm cho người nhập cư có tình trạng pháp lý là điều chưa từng có tiền lệ. “Đây thực sự là lần đầu tiên Quốc Hội tước bỏ Medicare của bất kỳ nhóm đối tượng nào,” Drishti Pillai, giám đốc chính sách y tế cho người nhập cư tại KFF, cho biết.
Khi những người lớn tuổi như bà Carranza mất Medicare, các bác sĩ dự đoán họ sẽ trì hoãn việc chăm sóc, dẫn đến sự gia tăng số lượng bệnh nhân bị bệnh nặng, đặc biệt là trong các phòng cấp cứu bệnh viện.
Người cao niên có thể trở bệnh đột ngột một cách nhanh chóng, và họ dễ bị tổn thương hơn với các bệnh lý tim mạch, chẳng hạn như bệnh tim và cao huyết áp, đặc biệt là khi họ trì hoãn việc chăm sóc sức khỏe định kỳ. Đây là nhận định của bà Theresa Cheng, bác sĩ cấp cứu tại Bệnh viện Đa Khoa Zuckerberg San Francisco General Hospital, phó giáo sư lâm sàng chuyên ngành cấp cứu tại Đại học University of California-San Francisco.
“Họ rất dễ rơi vào tình trạng nguy kịch,” bác sĩ Cheng nói.
Bà Carranza vẫn thường đi bộ đường dài và tự thấy mình khỏe mạnh, nhưng bà thừa nhận rằng mình đang dần lão hóa và bắt đầu cảm thấy khó khăn hơn khi cố gắng bắt kịp lũ trẻ trong rừng.
Cuối năm ngoái, bà Carranza bị chẩn đoán bị cao huyết áp. Vào Tháng Giêng, bà thức dậy với cảm giác tức ngực và phải đi cấp cứu vì huyết áp tăng vọt đến mức nguy hiểm. Một vài tuần sau, bà bị vấp ngã khi đang đi bộ và bị chẩn đoán bị viêm khớp.
Đó là những khoảnh khắc đáng sợ, nhưng bà thấy biết ơn vì chỉ phải trả $10 cho lần đi cấp cứu và $5 để gặp bác sĩ gia đình. Tuy nhiên, điều đó sẽ thay đổi khi bà mất Medicare vào đầu năm tới.
Nỗi lo về việc mất bảo hiểm và tình trạng pháp lý đã gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần của bà. Bà đang tìm kiếm liệu pháp tâm lý và châm cứu để điều trị chứng mất ngủ và lo âu – cảm giác rằng mình đang “bị tấn công liên tục.”
Không còn nơi nào để bám víu
Tại California, nơi có số lượng người cao tuổi nhập cư lớn nhất, bà Carranza lẽ ra có thể ghi danh vào bảo hiểm do bang hỗ trợ, nhưng năm nay bang đã đóng băng việc ghi danh cho người đang có tình trạng TPS từ 19 tuổi trở lên, người không có giấy tờ hoặc người xin tị nạn. Các bang khác như Illinois và Minnesota cũng đã thu hẹp các chương trình y tế cho người nhập cư do áp lực ngân sách.
Vào Tháng Giêng, Thống Đốc California Gavin Newsom đã đề xướng một ngân sách bang không bù đắp cho các khoản cắt giảm chăm sóc y tế liên bang cho khoảng 200,000 người nhập cư hợp pháp, viện dẫn lý do thâm hụt ngân sách bang.
“Trước những áp lực tài chính này, chính quyền không thể bù đắp cho sự thay đổi trong chính sách liên bang,” ông H.D. Palmer, người phát ngôn của Sở Tài Chính California, cho biết.
Một số nhà lập pháp Đảng Dân Chủ đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp ngân sách. Nghị sĩ tiểu bang Mia Bonta, chủ trì Ủy ban Y tế của Hội Đồng Lập Pháp, cho biết bà đang xây dựng một giải pháp ngân sách lập pháp nhằm đưa những người nhập cư sắp mất bảo hiểm y tế, bao gồm cả người cao niên, vào diện hưởng Medi-Cal, phiên bản Medicaid của tiểu bang này.
Vị nghị sĩ Đảng Dân Chủ vùng East Bay đặc biệt quan tâm đến những người như bà Carranza, “những người đã sinh sống tại đây hàng thập niên và đóng góp cho nền kinh tế này, những người đã góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa cũng như cộng đồng của chúng ta, những người đã gây dựng nên gia đình và cuộc sống và giờ đây, họ mong muốn được nghỉ hưu một cách đầy phẩm giá, được sống một cuộc đời có phẩm giá, cũng như được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà họ thực sự cần.”
Dấu hiệu của tương lai
Tháng Tư năm ngoái, bà Carranza đã thoáng hình dung việc mất bảo hiểm y tế và phúc lợi hưu trí sẽ ra sao khi Cơ quan An sinh Xã hội (SSA) gửi thư thông báo bà không còn đủ điều kiện nhận quyền lợi nghỉ hưu vì không hiện diện hợp pháp, mặc dù bà vẫn hợp pháp. Sau đó, Medicare đã ngừng thanh toán cho chương trình bảo hiểm của bà.
Là một người đang trong tình trạng TPS và có giấy phép lao động, bà biết rằng đã có một sai sót xảy ra. Tuy nhiên, vì không nhận được tiền, bà Carranza đã không có tiền để trả tiền thuê nhà trong suốt một tháng. Bà đã trả nợ tiền nhà bằng cách trông con giúp chủ nhà. Vào Tháng Năm vừa qua, văn phòng của Dân Biểu Hoa Kỳ Lateefah Simon, một đảng viên Đảng Dân Chủ đến từ Oakland, đã hỗ trợ bà Carranza lấy lại các khoản phúc lợi hưu trí. Thế nhưng, phải mất nhiều tháng sau đó bà mới khôi phục lại được bảo hiểm y tế của mình.
“Nó giống như bị tát vào mặt sau hơn 30 năm làm việc cho hệ thống này,” bà nói. “và đổi ngược lại, đây là những gì chúng ta nhận được.”
Hằng đêm, bà nằm thao thức tưởng tượng về tương lai: ở lại đây, nơi bà đã dành nửa cuộc đời, mà không có bảo hiểm y tế, hoặc quay về El Salvador, nơi còn hai người con của bà. Bà có một người con gái hiện đang là thường trú nhân (thẻ xanh) sinh sống ở Texas, hy vọng sẽ sớm trở thành công dân Hoa Kỳ để có nộp đơn bảo lãnh bà. Nhưng quá trình có mất nhiều năm. Khi đó là khả năng bà sợ nhất: bị giam giữ vô thời hạn hoặc bị trục xuất.
Vào một buổi sáng gần đây tại nơi bà đang sống, một tầng hầm ở Oakland, bà Carranza lấy ra chiếc hộp phía sau tủ quần áo của mình. Bên trong đó là một chồng thẻ căn cước dày cộp, bao gồm những tấm bằng lái xe cũ, thẻ SSN của bà, cùng hàng chục thẻ nhân viên do chính phủ liên bang cấp.
“Cả cuộc đời tôi nằm gọn trong chiếc hộp đó,” bà nói.
––
Bài phóng sự do KFF Health News thực hiện với sự hợp tác của El Tímpano — một tổ chức truyền thông công dân chuyên phục vụ và đưa tin về cộng đồng người nhập cư gốc Latinh và Maya tại Bay Area. KFF Health News là cơ quan truyền thông quốc gia chuyên cung cấp thông tin chuyên sâu về các vấn đề y tế – một trong những chương trình hoạt động chính của KFF – nguồn thông tin độc lập về nghiên cứu chính sách y tế, thăm dò ý kiến, và báo chí.