(English)
Ngay sau khi trở lại nhiệm sở vào tháng Giêng, Tổng thống Donald Trump đã cắt phần lớn ngân sách của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), một cơ quan chính phủ để giám sát các nỗ lực trên toàn thế giới nhằm cải thiện sức khỏe, giáo dục, xóa đói và giảm nghèo với 63 năm lịch sử.
Ông đã ký một Sắc lệnh Hành pháp vào tháng Giêng để ngưng mọi hoạt động viện trợ nước ngoài trong 90 ngày, với lý do các tổ chức viện trợ nước ngoài của Hoa Kỳ “không phù hợp với lợi ích của người Mỹ”. Sau đó, ông sa thải hàng nghìn nhân viên của USAID, triệu hồi các nhân viên từ các phái bộ trên khắp thế giới và để lại chưa đến 300 nhân viên cho cơ quan này.
Sau đó vào tháng 3, Nhà Trắng tuyên bố sẽ cắt giảm 83% các chương trình của USAID, giảm biên chế xuống còn khoảng 15 chức vị và sáp nhập hoàn toàn cơ quan này vào Bộ Ngoại giao.
Các biện pháp cắt của Trump đã ảnh hưởng đến ít nhất 50 quốc gia, và dừng các dịch vụ và thuốc men cứu sống hàng triệu người trên toàn thế giới. Trump gọi tác động cắt giảm của chính mình là “thảm khốc”.
Hoa Kỳ là nhà viện trợ nhân đạo lớn nhất thế giới với biên độ lớn, cung cấp hơn 40% các khoản đóng góp, qua theo dõi của Liên hiệp quốc năm 2024.
Các cựu quan chức cấp cao của USAID đã cảnh cáo rằng việc cắt của Trump có thể gây ra hàng triệu ca tử vong có thể phòng ngừa được mỗi năm, đẩy nhanh sự lây lan của dịch bệnh trên toàn cầu và gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia cũng như sự ổn định kinh tế của Hoa Kỳ.
USAID là gì, và chi phí là bao nhiêu?
USAID đã cung cấp viện trợ nhân đạo, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, và thúc đẩy các thể chế dân chủ tại hơn 160 quốc gia kể từ khi thành lập vào năm 1961, với sự ủng hộ rộng rãi nhất quán của lưỡng đảng.
Gần 90% người Mỹ cho rằng Hoa Kỳ nên chi ít nhất 1% ngân sách liên bang cho viện trợ nước ngoài—đây thường là số tiền mà chính phủ chi tiêu.
Trong năm 2024, Hoa Kỳ giải ngân khoảng $79 tỷ USD để viện trợ nước ngoài, chưa đến 1% tổng số ngân sách liên bang. Khoảng một nửa số chi tiêu đó đến từ các chương trình của USAID.
Người Mỹ ước lượng số chi phí cho viện trợ nước ngoài quá cao. Trong một cuộc khảo sát của Chương trình Tham vấn Công chúng tại Đại học University of Maryland, phần lớn người được hỏi cho rằng viện trợ nước ngoài chiếm ít nhất 20% ngân sách liên bang.
Steven Kull, Giám đốc Chương trình Tham vấn Công chúng, đã viết: “Những ước lượng quá cao về số tiền viện trợ nước ngoài của Hoa Kỳ đã khiến một số người Mỹ ủng hộ việc cắt giảm trong một số cuộc thăm dò”.
“Nhưng đa số ủng hộ chi phí viện trợ thực sự của Hoa Kỳ.”
Tại sao Trump lại nhắm vào USAID?
Việc Trump cắt giảm ngân sách USAID nằm một phần trong chiến dịch lớn hơn của ông nhằm tài trợ $4.5 nghìn tỷ USD tiền cắt giảm thuế cho các gia đình và công ty với thu nhập cao bằng cách cắt giảm chi tiêu của liên bang—mặc dù USAID chỉ sử dụng chưa đến 1% ngân sách liên bang hàng năm.
Ông đã hợp tác với tỷ phú công nghệ Elon Musk để thu nhỏ chính phủ liên bang và loại bỏ các trường hợp “lãng phí, gian lận và lạm dụng”.
Musk gọi USAID là một “băng đảng có tổ chức” vô chứng cớ, và chia sẻ một video để đẩy mạnh tuyên bố sai lệch rằng USAID đã đài thọ cho các ngôi sao điện ảnh Hollywood đến thăm Ukraine.
Susan Reichle, cựu quan chức cấp cao của USAID, cho NPR biết: “USAID, như mọi cơ quan chính phủ khác, đều phi đảng phái.”
“Tôi đã phục vụ dưới năm vị tổng thống, cũng như nhiều người khác trong chính phủ đã từng làm, và chúng tôi tuyên thệ bảo vệ và che chở Hiến pháp.”
Những dự án nào của USAID bị ảnh hưởng bởi lệnh cắt giảm của Trump?
Chính quyền chưa công bố đầy đủ danh sách các dự án bị ảnh hưởng bởi việc cắt giảm, nhưng đại diện Liên Hiệp Quốc nói với AP News rằng nhiều dự án trong số đó nằm ở các quốc gia dễ bị tổn thương, phụ thuộc vào viện trợ của Hoa Kỳ để hỗ trợ hệ thống y tế và các chương trình dinh dưỡng.
Gần 16 triệu người Ethiopia dựa vào ngũ cốc quyên góp vào năm 2024, và một nửa trẻ em bị suy dinh dưỡng. USAID là nhà tài trợ thực phẩm và vật tư khẩn cấp lớn nhất của nước này.
Nhiều dự án bị hủy bỏ là những nỗ lực y tế toàn cầu cơ bản nhằm chống lại các bệnh truyền nhiễm và ngăn ngừa cũng như hạn chế các đại dịch trong tương lai, những điều sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và an ninh của người Mỹ.
Các cựu quan chức của USAID đã dự đoán sự gia tăng bệnh bại liệt, bệnh lao, bệnh sốt rét và bệnh Ebola trên toàn cầu, có thể gây ra hàng triệu ca tử vong có thể phòng ngừa được mỗi năm. Họ cũng dự đoán sự bùng phát của bệnh mpox (trước đây gọi là bệnh monkeypox) và cúm gia cầm, bao gồm 105 triệu trường hợp ở Hoa Kỳ.
Số ca nhiễm HIV có thể tăng gấp sáu lần trong bốn năm tới do việc thu hẹp quy mô của PEPFAR (Kế hoạch khẩn cấp của Tổng thống về cứu trợ AIDS). PEPFAR cung cấp dịch vụ xét nghiệm và điều trị HIV, và đã cứu được hơn 25 triệu sinh mạng kể từ khi ra mắt vào năm 2003.
Hiện nay, nhân dân đang bị bệnh vì các phòng khám do USAID tài trợ cung cấp thuốc và phương pháp điều trị HIV đã bị đóng cửa.
Những cắt giảm này có thể gây ra tác hại gì ngoài sức khỏe toàn cầu?
Ở một số quốc gia, USAID đã tài trợ các dự án nhằm giúp chính phủ chống khủng bố, viện trợ và giám sát người di cư, ngăn chặn nạn buôn bán ma túy và người. Hành động của Trump đã làm suy yếu thỏa thuận với Colombia được thiết kế nhằm hạn chế dòng cung cấp ma túy vào Hoa Kỳ.
Quỹ USAID đã giúp những người nông dân Colombia bị di dời trở về đồng ruộng của họ và tìm ra giải pháp thay thế cho việc trồng cocaine. Các quan chức Colombia cũng sử dụng số tiền này để giải tán các nhóm du kích và truy tố tội ác chiến tranh.
Các chuyên gia lo ngại về hậu quả ngoại giao có thể xảy ra từ những đợt cắt giảm này, cảnh cáo rằng Hoa Kỳ có thể mất đi ảnh hưởng toàn cầu khi các quốc gia khác thay thế hỗ trợ nhân đạo của nước này.
Trung Quốc đã bắt đầu lấp đầy một số khoảng trống mà USAID để lại. Các phương tiện truyền thông địa phương ở Nepal và Colombia đưa tin rằng chính phủ Trung Quốc đã mở rộng viện trợ cho nông nghiệp, cứu trợ thiên tai, chăm sóc sức khỏe và xóa đói giảm nghèo.
Vào tháng 3, Trung Quốc cũng tuyên bố sẽ cung cấp cho Campuchia khoản tài trợ $4.4 triệu USD cho các sáng kiến rà phá bom mìn, trước đây được USAID hỗ trợ.
Việc cắt giảm của USAID cũng có thể làm chậm sự phát triển kinh tế ở một số quốc gia, bao gồm Việt Nam. USAID đã hỗ trợ các dự án tại Việt Nam liên quan đến rà phá bom mìn, môi trường, chăm sóc sức khỏe, cứu trợ thiên tai, và các vấn đề di sản sau chiến tranh.
Nhiều dự án trong số đó đã bị tạm ngưng kể từ tháng 2.