(English)
Từ khi Tổng thống Donald Trump bước vào Nhà Trắng lần thứ 2, ông đã thay đổi đáng kể các chính sách nhập cư của liên bang. Trong một đẩy mạnh lớn lao so với nhiệm kỳ đầu, chính quyền Trump lần này đã tích cực thực hiện các lời hứa chống nhập cư khi tranh cử. Dựa trên các bản báo cáo từ Trung Tâm Nghiên Cứu Pew, số lượng người bị bắt giam đã tăng gấp đôi, số người vượt biên giảm, và số trường hợp bị chính phủ bãi bỏ các lệnh bảo vệ tạm thời để khỏi bị trục xuất đã tăng kể từ tháng Giêng năm nay.
Bằng cách bành trướng Cơ Quan Thực Thi Di Trú và Hải Quan (ICE) và Bộ An ninh Quốc phòng (DHS), quân sự hoá các chiến dịch trục xuất hàng loạt, và tìm cách chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh, Trump đã cho biết rõ rằng người nhập cư, cho dù có hợp pháp hay không, đều là mục tiêu chính của ông ta.
Trump đã gây ảnh hưởng trầm trọng trên các chính sách di trú qua các ngôn từ chính trị và Sắc lệnh Hành pháp. Mặc dù vậy, một cuộc thăm dò năm 2025 của Gallup cho thấy 79% dân Mỹ, một mức cao kỷ lục, tin rằng nhập cư là “điều tốt”. Tuy thế, nhập cư vẫn là vấn đề gây chia rẽ giữa hai đảng.
Các thay đổi trong chính sách nhập cư gần đây đã làm dấy lên các cuộc tranh luận bởi thông tin sai lệch, càng nhấn mạnh nhu cầu phân biệt sự thật và điều dối trá.
Sau đây là sự thật.
Người nhập cư, người tị nạn, và người xin tị nạn bị ảnh hưởng bởi các chính sách nhập cư mới thế nào?
Theo Cao uỷ Liên hợp quốc về Người tị nạn (UNHCR), số người bị di dời ép buộc đạt mức cao kỷ lục trong năm 2024, hơn 123 triệu người toàn thế giới. Cho dù chính sách chấp nhận tị nạn của Mỹ thay đổi theo thời gian, người xin tị nạn đang chịu sự xem xét nghiêm ngặt hơn dưới chính quyền Trump. Bằng cách tăng phí nộp đơn, thúc ép thẩm phán từ chối các ca xin tị nạn, và thẳng thừng từ chối đơn xin tị nạn ở biên giới, chính quyền Trump đang làm mọi cách để hạn chế nhập cư hợp pháp vào Mỹ.
Người tị nạn và người nhập cư cũng đang chịu các thử thách khác, chẳng hạn như sự gia tăng phí nộp đơn xin Số An sinh Xã hội, cần thiết để có được giấy phép lao động. Hồ sơ của nhiều người nhập cư đang chờ ngày ra tòa đã bị huỷ bỏ, khiến một số người nhập cư bị bắt giữ hoặc trục xuất qua quá trình “loại bỏ nhanh chóng.”
So với di dân ngày nay, người tị nạn Việt Nam vượt biên qua Mỹ sau Chiến tranh Việt Nam đa số được nhận hỗ trợ và bảo vệ từ chính phủ nhiều hơn. Những làn sóng người Việt tị nạn đầu tiên được ủng hộ bởi các chính sách liên bang và các chương trình đẩy nhanh quá trình nhập cư, bao gồm Đạo luật trợ giúp người tỵ nạn và di dân Đông Dương năm 1975, Chương trình Ra đi Có Trật tự (ODP), và Cơ Hội Tái Định Cư Người Việt Hồi Hương (ROVR).
Cũng như nhiều người trong thế hệ cha ông đã rời Việt Nam để trốn thoát bạo lực, sự nghèo khó, và bất ổn chính trị, những người nhập cư ngày nay—đa số từ các nước Mỹ Latin—cũng đều đang thóat chạy khỏi các mối nguy hiểm tương tự. Khác với những người tị nạn Việt Nam trong quá khứ, nhiều di dân ngày nay đang bị bị từ chối nhập cư tại biên giới Hoa Kỳ.
Hư truyền về “Tội phạm Nhập cư” đã ảnh hưởng chính sách thế nào?
Trump thường dùng các từ như “người nhập cư bất hợp lệ” (“illegal aliens”) và “phạm nhân mang trọng tội. ”Tuy vậy, nhập cảnh hay cư ngụ bất hợp pháp tại Mỹ chỉ là vi phạm dân sự hoặc là tội nhẹ, không phải là trọng tội. Nghiên cứu cũng đã cho thấy rằng người nhập cư, cho dù có giấy tờ hay không, gây tội ác ít hơn người có quốc tịch sinh ra tại Mỹ.
Quan niệm sai lầm này đã tăng sự thù ghét và tàn bạo đối với người nhập cư, đồng thời dẫn đến các chính sách trục xuất ngày càng tàn bạo.
Sự mở rộng của ICE và Kiểm soát Biên giới
Trong nhiệm kỳ 2, Trump đã đổ hàng tỷ đô vào DHS và ICE. Thế nhưng, Bộ trưởng Bộ An ninh Nội địa Kristi Noem đã bị chỉ trích nhiều lần vì đã tiêu quá mức số tiền cấp phát bởi Quốc hội, gây lo ngại về quyền hành ngày càng tăng của Bộ Anh ninh Nội địa. Mặc dù vậy, ICE gần đây thực hiện sáng kiến để cung cấp $50,000 tiền thưởng và bãi bỏ giới hạn tuổi tác cho đặc viên mới.
Đặc viên của ICE sử dụng các chiêu trò không chính đáng như giấu mặt, từ chối chứng minh danh tính, phá huỷ của cải, và bắt giữ với xe không phù hiệu. Trong một số trường hợp, đặc viên của ICE còn xâm phạm bất hợp pháp vào nhà ở và trường học.
Một trong những quyết định không chính đáng nhất về các cải cách nhập cư của Trump là các trại tạm giam, như “Alligator Alcatraz”. “Alligator Alcatraz” được dự đoán sẽ tốn $450 triệu một năm để bảo quản. Theo Trump, các trại này là để giam giữ những người nhập cư “nguy hiểm” nhất trước khi họ bị trục xuất. Thế nhưng, số người đang bị giam giữ bao gồm trẻ con và những người không hề có tiền án. Các trại giam này được xây dựng nhanh chóng và vì thế đã bị tố cáo thiếu vệ sinh, với hệ thống cống vô dụng, và đầy chuột gián bọ rệp.
Tu Chính An thứ 5 đã bị vi phạm chưa?
Tu Chính án thứ 5 đảm bảo “tất cả mọi người” trong biên giới Mỹ quyền được hưởng trình tự công bằng của pháp luật. Điều này có nghĩa là chính phủ phải tuân thủ thủ tục pháp lý và cho tất cả cơ hội được trình giải trước tòa trước khi trừng phạt họ. Tu Chính án bảo vệ tất cả mọi người trên lãnh thổ Mỹ, cho dù họ có hay không có quốc tịch Mỹ hay giấy tờ. Họ đều có quyền được đối xử công bằng dưới luật pháp.
Dưới các chính sách nhập cư cũ, di dân vượt biên sẽ bị buộc tội nhập cảnh bất hợp pháp và bị tạm giam để đợi ngày ra tòa, nơi họ có thể trình bày trước một thẩm phán di trú về hành động vượt biên và tính cách hợp pháp của họ. Trong mọi trường hợp, người nhập cư có quyền được xét xử công bằng trước toà án. Tuy nhiên, dưới chính quyền Trump, người nhập cư đang bị trúc xuất trước khi được gặp thẩm phán, gây ra tranh cãi về tính chất vi hiến của những hành động này.
Trong một số trường hợp, trẻ em không có người lớn đi kèm đã phải đối diện với thủ tục trục xuất và ra hầu toà một mình, không luật sư bào chữa.
Cách nào khác để người nhập cư có thể trở thành công dân?
Quá trình nhập cư tiêu biểu rất là phức tạp, dài dòng, và đắt đỏ, ngoại trừ một số diện visa đặc biệt được phép cắt ngắn thời gian và thủ tục.
Diện visa đặc biệt mới nhất được đề xuất là Thẻ vàng Trump. Trump nói rằng diện visa mới này sẽ thay thế các diện visa như Chương trình Định cư Đầu tư EB-5. Thẻ vàng Trump sẽ cho người nước ngoài giàu có nhận được quyền cư trú sau khi đầu tư $1 triệu vô một doanh nghiệp thương mại Mỹ. Một lớp thứ hai của chương trình này, Thẻ Platinum Trump, sẽ cho phép người nhận được ở lại Mỹ tối đa 270 ngày một năm mà không phải chịu thuế đối với bất kỳ khoản thu nhập nào từ nước ngoài, để đổi lấy khoản đóng góp $5 triệu.
Chương trình H-1B cung cấp cho công ty Mỹ cơ hội thuê các nhân viên nước ngoài với năng lực xuất chúng, thường là những người đã có bằng cử nhân, cho các lĩnh vực chuyên môn. Mới gần đây, Trump đã đề xuất phí nộp đơn $100,000 hàng năm cho các công ty vì mối lo ngại rằng diện visas đang bị lạm dụng để cắt giảm nhân công Mỹ. Chính sách mới này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến người nhập cư Châu Á vì họ thuộc đa số đơn xin visa diện H-1B.
Một diện visa được biết đến với tên gọi “Einstein” hoặc là Diện Visa Tay nghề Ưu tiên ở Mỹ cung cấp thẻ xanh cho những người có “khả năng xuất chúng.” Diện visa này thường chỉ dành cho người thắng giải Nobel hoặc giải Pulitzer, các giáo sư có danh tiếng trên hoàn cầu, hoặc là các giám đốc điều hành công ty đa quốc gia. Tuy nhiên, tranh cãi nẩy sinh khi Đệ Nhất Phu Nhân Melania Trump, từng là người mẫu người Slovenia, nhận được visa EB-1 vào năm 2001 mặc dù chưa bao giờ thắng được giải thưởng lớn nào hay từng đứng đầu chuyên môn trong địa hạt ngành nghề của bà.
Đại đa số người nhập cư sẽ không đủ điều kiện cho 3 diện visa đặt biệt nêu trên. Nếu như cách tiến nhanh chóng để có quyền công dân chỉ dành cho người giàu, có học thức cao, hoặc có quyền lực và địa vị trong xã hội thì cách thức để trở thành công dân Mỹ đã quên lãng những người đáng thương nhất.