Diễn Giải: Vì sao thiếu thốn phương tiện ngôn ngữ hại Dân Cư trong những vụ cháy rừng ở tiểu bang California

Khí hậu, Our1World, Tiếng Việt Comments Off on Diễn Giải: Vì sao thiếu thốn phương tiện ngôn ngữ hại Dân Cư trong những vụ cháy rừng ở tiểu bang California

(English)

Bài viết này thuộc về một loạt phóng sự về nạn cháy rừng tại California và biến đổi khí hậu.

Tác Giả: Yannie Gia-Nhi Hoàng

Ngày 1 tháng 3, 2025, Tổng Thống Trump đã ký Sắc Lịnh Hành Pháp (“Executive Order”) số 14224, “Ấn định tiếng Anh làm Ngôn ngữ Chính thức của Hiệp Chủng Quốc.” Việc này đã đảo ngược Sắc Lịnh Hành Pháp số 13166 của Tổng Thống Bill Clinton ký năm 2000, nhằm mở rộng khả năng tiếp cận ngôn ngữ khắp các cơ quan liên bang cho những người có trình độ Anh ngữ hạn chế (LEP = Limited English Proficiency).

Từ nhiệm kỳ thứ nhì của Trump từ tháng Giêng năm nay, kế hoạch của Ủy Ban Truyền Thông Liên Bang (FCC = Federal Communications Commission) về việc phổ biến báo động khẩn cấp đa ngôn ngữ đã bị đình chỉ. Điều này đã khiến cho những cộng đồng với trình độ Anh ngữ hạn chế (LEP) dễ mất đi sự bảo vệ trước những thiên tai khó tránh khỏi trong tương lai như nạn cháy rừng.

Đối với tiểu bang California, nơi có cộng đồng Việt Nam đông nhất ở Hoa Kỳ và con số người LEP khá lớn, cả Sắc Lịnh Hành Pháp của Trump lẫn việc đình chỉ kế hoạch của FCC đều gây cản trở cho việc di tản và những công việc đối phó khẩn cấp khác. Vì nạn cháy rừng xẩy ra tại tiểu bang này hằng năm, những cản trở này đặc biệt đáng lo ngại cho sự an toàn của người dân.

Một bước thụt lùi

Những vụ cháy rừng năm 2025 tại California nằm trong số những đám cháy tàn phá lớn nhất từng được ghi nhận. Sự tăng cường khí thải nhà kính do sự gia tăng nhiệt độ địa cầu, một hiện tượng tiếp tục đẩy mạnh biến đổi khí hậu, đã làm gia tăng nhiệt độ trung bình tại California. Biến đổi khí hậu không những khiến California dễ bị cháy rừng hơn, mà còn làm cho các đám cháy đó mạnh hơn và xảy ra thường xuyên hơn trong vài năm gần đây.

Trước khi có Sắc Lịnh của Trump, FCC đã dự định bổ túc thêm hơn mười hai ngôn ngữ — ngoài tiếng Anh và Ngôn Ngữ Ký Hiệu Mỹ — vào hệ thống báo động khẩn cấp liên bang. Bộ An Toàn Công Cộng và An Ninh Toàn Quốc cũng đã “soạn sẵn những mẫu thông báo thiên tai khẩn cấp bằng 13 thứ tiếng thông dụng nhất ở Hoa Kỳ,” trong đó có tiếng Việt. Những hãng cung cấp phục vụ điện thoại thương mại giúp đỡ Hệ Thống Báo Động Khẩn Cấp Viễn Liên (‘Wireless Emergency Alerts’) theo quy định sẽ bị bắt buộc phải loan truyền những thông báo khẩn cấp này ra bằng nhiều ngôn ngữ.

Kể từ khi tiến trình này bị đảo ngược, Dân Biểu California Nanette Diaz Barragán đã công khai bày tỏ sự lo ngại, kể cả trong một lá thư gởi Brendan Carr, Chủ Tịch FCC thuộc đảng Cộng Hòa. Trước khi nhận chức lãnh đạo FCC dưới chính quyền Trump, Carr đã từng ủng hộ các nỗ lực tiếp cận ngôn ngữ. Lá thư của bà Barragán bàn về việc phổ biến tin tức khẩn cấp đa ngôn ngữ có thể cứu mạng, và được cùng ký tên bởi những hội viên thuộc Nhóm Dân Biểu người Mỹ gốc Á  Thái Bình Dương (“Congressional Asian Pacific American Caucus”), Nhóm Dân Biểu Da Đen (“Congressional Black Caucus”), và Nhóm Dân Biểu gốc La-Tinh (“Congressional Hispanic Caucus”).

Như bà Barragán nói với nhật báo L.A. Times: “Chúng ta không nên chính trị hóa chuyện báo động — nhất là chỉ vì ai đó là di dân hay họ không biết tiếng Anh.”

Vì sao sự tiếp cận ngôn ngữ lại quan trọng?

Chỉ riêng trong năm nay, những vụ cháy rừng đã làm hàng chục ngàn người dân ở California phải di cư và đã cướp đi ít nhất là 29 sinh mạng. Gần 50,000 người Mỹ gốc Á sống trong những vùng phải di tản lớn ở Quận Los Angeles trong vụ cháy rừng 2025, chiếm khoảng 15% tổng số dân ở những khu vực đó, theo một bản tóm lược dữ kiện của những nhà nghiên cứu UCLA và tổ chức AAPI Equity Alliance. Los Angeles là khu vực đô thị đứng đầu về số người Mỹ gốc Việt, và toàn Miền Nam California có “cộng đồng Việt Nam lớn nhất ở Hoa Kỳ.”

Hơn 12,000 trong số 50,000 người Mỹ gốc Á-Châu sống trong những vùng di tản lớn thuộc diện “LEP” và cần sự giúp đỡ về ngôn ngữ. LEP được chính phủ định nghĩa là những người không dùng tiếng Anh như “ngôn ngữ chính của họ” và có “trình độ giới hạn trong việc đọc, nói, viết, hoặc hiểu tiếng Anh. 

Những sự cần thiết về ngôn ngữ đó ảnh hưởng tới hơn một phần ba trong số hơn 1.4 triệu thường trú dân người Mỹ gốc Á-Châu thuộc diện LEP ở Quận Los Angeles, trong số đó có 93% sinh ra ngoài Hoa Kỳ. Những khoảng trống về sự tìm đến với ngôn ngữ và những con số nhân khẩu này cho thấy cần có sự bao gồm rộng rãi hơn trong hệ thống đối phó khẩn cấp của California.

Tỷ lệ LEP cũng “thay đổi đáng kể tùy theo chủng tộc, tuổi tác và địa lý,” điều này làm cho việc tiếp xúc càng thêm phức tạp. Người Mỹ gốc Việt, chẳng hạn, có tỷ lệ LEP cao nhất trong nhiều nhóm người Mỹ gốc Á ở Quận Los Angeles. Hơn 12,000 người Á-Châu từ 5 tuổi trở lên được tính là LEP, chiếm hơn một phần tư dân số Á-Châu trong những vùng đó. 

Hình chú thích 2: Tỷ lệ Người Mỹ gốc Á-Châu kém thông thạo Anh ngữ, được phân loại theo Sắc Dân tại Quận Los Angeles
Ghi chú: CHL gồm có dân gốc Cao Miên (Cambodian), H’Mông (Hmong) và Lào (Laotian).
Nguồn dữ liệu: Theo tính toán của tác giả dựa trên sự Khảo Sát Cộng Đồng Mỹ (American Community Survey – ACS) mẫu dữ kiện công cộng (Public Use Microdata Sample – PUMS) trong 5 năm 2019–2023.

Một cuộc khảo cứu hồi tháng Hai, 2025 cho thấy những người Mỹ gốc Á-Châu lớn tuổi thuộc diện LEP “[giàu kinh nghiệm] tỷ lệ hạn chế tiếng Anh cao hơn nhiều (61%) so với những thế hệ trẻ (15%).” So với những nhóm tuổi Á-Châu khác, họ dễ cần sự giúp đỡ đặc biệt hơn, nhất là về sinh hoạt hoặc sức khỏe. Nếu không có sự giúp đỡ từ cấp địa phương, tiểu bang hay liên bang trong việc đối phó khẩn cấp, những điều này có thể dồn lại và trở thành những vấn đề khó mà người dân có thể dùng được trong lúc di tản.

Hình chú thích 3: Tỷ lệ Người Mỹ gốc Á-Châu kém thông thạo Anh ngữ, phân chia theo Lứa Tuổi tại Quận Los Angeles
Nguồn dữ liệu: Theo tính toán của tác giả dựa trên sự Khảo Sát Cộng Đồng Mỹ (American Community Survey – ACS), sử dụng mẫu dữ liệu công khai trong 5 năm 2019–2023.

Cũng cần ghi nhận rằng những người “LEP không đồng đều trong những vùng di tản”. Ví dụ, vùng di tản Palisades “có tỷ lệ người Á-Châu LEP cao nhất, gần tới 30%.”

LEP có làm trở ngại cho đối phó khẩn cấp ở California không?

Người dân có trình độ Anh ngữ hạn chế (LEP) nếu không có sự dễ tìm đến với tin tức thì sẽ bị thiếu sót trong việc nhận tin tức khẩn cấp và trong việc di tản an toàn kịp lúc mà điều đó có thể quyết định giữa sự sống và chết.” Theo Trung Tâm Medicare và Medicaid, những người LEP thường gặp những kết quả chăm sóc sức khoẻ kém hơn vì khó tiếp xúc với sự phục vụ và tin tức về y tế.

Trong đợt cháy rừng tháng Giêng 2025 tại California, nhiều thường trú dân gốc Á đã tránh xa những trung tâm di tản vì không có người thông ngôn hay tài liệu trên mạng, theo lời bà Manjusha Kulkarni, Giám Đốc Điều Hành AAPI Equity Alliance, đã nói với nhật báo Los Angeles Times.

Làm thế nào để nhân viên cấp cứu có thể chỉnh đốn tiếp cận ngôn ngữ? 

Những nhà nghiên cứu UCLA và AAPI Equity Alliance khuyên nên tiến hành thường xuyên những cuộc khảo sát về việc dùng ngôn ngữ tại những khu vực di tản khi xảy ra cháy rừng. Trong tiến trình này, những nhà nghiên cứu am tường văn hóa địa phương sẽ thu thập và duyệt xét dữ kiện của cộng đồng để giúp chính quyền ra quyết định sáng suốt hơn. Theo bản báo cáo, việc hợp tác với những hội đoàn cộng đồng và tổ chức các nhóm thu thập ý kiến từ dân cư trong cộng đồng cũng là điều cần thiết.

Ngoài ra, theo Gotham Lab, một công ty dịch thuật và hội ứng truyền thông với nhu cầu địa phương ở New York, kỹ thuật chỉ nên bổ túc chứ không thay thế người phiên dịch. Phiên dịch nhanh chóng trong những lúc khẩn cấp cũng là điều rất quan trọng, nhưng việc truyền đạt tin tức sao cho phù hợp văn hóa lẫn ngôn ngữ cũng không kém phần cần thiết. Gotham Lab còn nêu ra rằng những nhân viên cứu hộ, công chức chính quyền, và những nhân viên khẩn cấp khác nên tổ chức những buổi tập luyện định kỳ trong việc xử dụng ngôn ngữ nhạy bén để rèn luyện cách xoay xở trước những thử thách về văn hóa và ngôn ngữ.

Các đội cứu hỏa California và các hội đoàn cộng đồng cũng có thể xin trợ giúp tài chánh cho những đề án an toàn và phòng ngừa cháy rừng, qua Công Ty Pacific Gas and Electric (PG&E) và Quỹ Cứu Hỏa California (CFF). Quỹ CFF đã cấp $1,65 triệu cho Chương Trình An Toàn và Phòng Ngừa Cháy Rừng (WSPP), nhằm giúp đỡ những cộng đồng nghèo khó, ít được lưu ý, đang sinh sống trong những vùng với nguy hiểm cháy rừng. Từ năm 2018, WSPP đã giúp chi phí cho các chiến dịch vận động an toàn về việc phòng cháy. Những chiến dịch này đã làm ra hàng ngàn Tờ Truyền Đơn, bảng quảng cáo, và quảng cáo bằng nhiều thứ tiếng như tiếng Việt.

Nhìn lại tổng quát, dân cư cộng đồng, giới nghiên cứu, và các  nhài vận động đang kêu gọi xây dựng một khuôn khổ đối phó thiên tai bao gồm hơn, dựa trên dữ kiện, để hành động hữu hiệu và có chủ đích hơn trong tương lai.

Chính quyền California trước đây đã từng thành công trong việc chỉnh đốn tiếp cận ngôn ngữ cho việc loan truyền tin tức khẩn cấp. Sau các vụ cháy rừng 2017, tiểu bang lập chương trình Listos California, một chương trình tiểu bang cộng tác với các hội đoàn cộng đồng để phổ biến tin tức khẩn cấp trong thời kỳ đại dịch COVID.

Như bà Kulkarni của AAPI Equity Alliance đã nói với L.A. Times: Ngôn ngữ giữ vai trò quan trọng trong việc đem đến g phương tiện và sự giúp đỡ.

“Hãy làm cho đứng đắn.”

Người dân có thể làm gì để giúp hoàn chỉnh sự tiếp cận ngôn ngữ?

Thay vì tái phát minh bánh xe, người dân có thể dồn sức ủng hộ những hội đoàn vốn đã từng làm việc để nâng cao sự tiếp cận ngôn ngữ. Họ có thể giúp đỡ những tổ chức như AAPI Equity Alliance và UCLA Center for Neighborhood Knowledge, cùng những công việc đang tiến trình của họ để gia tăng sự tiếp cận tiếng Việt.

Các vị dân cử từ địa phương đến trung ương cũng ảnh hưởng cách thức xử trí cháy rừng và những thiên tai khác. Sau những trận cháy rừng kinh hoàng vào tháng Giêng, Tổng Thống Trump đã lên tiếng đe dọa sẽ cắt viện trợ liên bang cho California trong năm nay, trừ khi tiểu bang này thay đổi những chính sách về nước, lâm nghiệp, di dân và thẻ cử tri. Việc cắt bớt ngân sách này có thể làm mất nhiều việc làm và gây ảnh hưởng nặng nề đến những cộng đồng dễ bị tổn thương, như Người Mỹ gốc Việt. Sắc Lịnh Hành Pháp 14224 của Trump và việc ông bổ nhiệm Carr làm Chủ Tịch FCC cũng đã làm đình trệ những cố gắng tăng cường sự tiếp cận ngôn ngữ.

Trước những mối đe dọa này, các vị dân cử có thể dùng uy tín và ngân sách thuế của mình để lên tiếng và giúp đỡ những cộng đồng bên lề đang bị thiệt thòi. Họ có thể hậu thuẫn cung cấp ngân sách cho những cuộc khảo cứu cần thiết do hậu quả của biến đổi khí hậu, phân biệt đối xử trong thoả thuận vay mượn, và sự tiếp cận, cùng những ảnh hưởng thường không đồng đều đối với những cộng đồng thiểu số như Người Mỹ gốc Việt.

Như cựu Chủ Tịch FCC Jessica Rosenworcel đã nói: “Ngôn ngữ quý vị dùng không nên làm quý vị hay gia đình quý vị thiếu những tin tức cần thiết để được an toàn.”

Hiện nay có những nguồn giúp đỡ khẩn cấp nào bằng tiếng Việt?

Những tổ chức nào chúng ta có thể giúp đỡ để nhiều người có được sự tiếp cận tiếng Việt?