Diễn Giải: Vì sao Những Vấn Đề Liên quan Đến Khả năng Tiếp cận lại cản trở Nỗ lực Cứu Trợ sau Hỏa hoạn rừng ở California

Khí hậu, Our1World, Tiếng Việt Comments Off on Diễn Giải: Vì sao Những Vấn Đề Liên quan Đến Khả năng Tiếp cận lại cản trở Nỗ lực Cứu Trợ sau Hỏa hoạn rừng ở California

(English)

Bài viết này nằm trong loạt bài nói về cháy rừng ở California và biến đổi khí hậu.

Tác Giả: Yannie Gia-Nhi Hoàng

Mỗi khi cháy rừng bùng lên ở Cali, ai ai cũng có thể gặp nguy hiểm. Nhưng những cộng đồng bên lề cuộc sống—gồm người già và người tàn tật—thì bị ảnh hưởng trầm trọng hơn nữa.

Một cuộc kiểm tra của tiểu bang năm 2019 cho thấy các đội ứng cứu khẩn cấp ở California vẫn thường gặp khó khăn trong hoạt động cứu trợ số người tàn tật với khó khăn di chuyển. Miền Nam Cali, nhất là vùng Los Angeles, cũng là nơi có đông người Việt Nam mình sinh sống nhiều nhất nước Mỹ.

Biến đổi khí hậu—nói rõ ra là trời đất nóng lên—chỉ gây nạn hoả hoạn  rừng thêm dữ dội và thường xuyên hơn trong mấy năm gần đây. Bởi vậy, các hỗ trợ viên và người chăm sóc cho người tàn tật nhấn mạnh rằng cần nhất phải “đối phó mau chóng”.

Người ta phản ứng ra sao khi có cháy rừng?

Thông thường, người dân ở vùng bị cháy sẽ tìm tới các nơi tạm trú để lánh nạn. Bà con nên tự ghi danh để nhận tin khẩn cấp, vì hiện nay mình phải chủ động di tản, không ai sẽ tới từng nhà đốc thúc như xưa. Người thân cũng có thể tìm nhau hay dò hỏi tin tức nhau tại các Trung tâm Cứu Trợ Gia đình (Family Assistance Centers).

Khi hoả hoạn rừng bùng lên hồi tháng Giêng năm 2025, Cựu Tổng Thống Biden đã ký giấy công bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc, nhờ đó, hàng triệu đô-la từ ngân sách liên bang được chuyển xuống để lo việc dọn dẹp và giúp dân sau những vụ cháy. Công tác cứu trợ khẩn cấp này gồm các đội lính cứu hỏa địa phương, cảnh sát, cùng với các hội đoàn như Hội Hồng Thập Tự Hoa Kỳ và Cơ quan Bảo Vệ Môi Trường Hoa Kỳ (EPA).

Trong đợt cháy rừng đó, cơ quan bảo vệ môi sinh Hoa Kỳ EPA “cho xuống hiện trường một số đông nhân viên hơn bao giờ hết — là những người chuyên tiếp xúc với dân, nói chuyện trực tiếp, và giữ mối liên lạc giữa nhà nước và nạn nhân.” Họ tới tận nơi để lắng nghe nạn nhân hoả hoạn, rồi chia sẻ tin tức và lời chỉ dẫn tại các trung tâm cứu trợ, buổi họp ở địa phương, với cả các nhà thờ và chùa chiền.

Chính quyền Trump dự định giải tán mọi cơ quan môi sinh của EPA. Vào cuối tháng Bảy năm 2025, EPA xác nhận rằng chi nhánh nghiên cứu của họ sẽ bị giải tán, khiến khoảng 1.115 nhân viên bị mất việc. Việc này cũng có nghĩa là EPA sẽ gặp khó khăn hơn trong việc phổ biến những tiêu chuẩn mới liên quan tới sức khoẻ và môi trường.

Tổng thống Trump cũng đe doạ sẽ cắt bớt tiền viện trợ liên bang cho California nếu tiểu bang này không chấp nhận một số yêu cầu, bao gồm: thay đổi lại cách phân phối nguồn nước, điều chỉnh việc quản lý rừng, bãi bỏ chính sách bảo vệ người di dân, và bắt buộc người đi bầu phải xuất trình giấy tờ tùy thân. Nếu những khoản viện trợ bị cắt thật sự, thì điều đó sẽ gây mất việc làm cho nhiều người, đồng thời ảnh hưởng nặng nề đến những cộng đồng dễ bị tổn thương, chẳng hạn như những viện dưỡng lão hay trung tâm chăm sóc đặc biệt.

Các nạn cháy rừng năm nay ảnh hưởng ra sao tới người già và người tàn tật?

Tính tới năm 2025, những vụ cháy rừng ở California đã khiến cho hàng chục ngàn người phải di tản, và ít nhất 29 người đã thiệt mạng. Theo lời bà Laura Trejo, giám đốc cơ quan lo việc người già và người tàn tật tại quận Los Angeles, có khoảng 2.500 người đang ở viện dưỡng lão và những nơi chăm sóc đặc biệt đã phải rời chỗ ở khẩn cấp, được đưa tới nơi tạm trú. Sau đó, họ được chuyển sang những nơi cư ngụ lâu dài để tiếp tục được chăm sóc.

Theo bản tin của CalMatters, nhiều người thiệt mạng trong những vụ cháy vừa qua là người tàn tật, và đa số đều trên 70 tuổi. Có hai người trong số đó là một người cha bị cụt chân, và đứa con trai bị bại não. Cả hai đã ở lại chờ được di tản, nhưng không kịp thoát.

Những tổ chức lo cho người già và người tàn tật không ngạc nhiên về những gì đã xảy ra. Trong một lá thư gởi tới Thống đốc Gavin Newsom và Quốc hội tiểu bang California, có 126 hội đoàn tranh đấu trong đó có tổ chức AARP đã viết rằng: “Những người cao niên và người tàn tật thường bị ảnh hưởng nặng nề hơn trong những vụ cháy rừng vì nhiều lý do, như khó di chuyển, bệnh tật kinh niên và sống cô lập với xã hội. Và điều đó lại xảy ra một lần nữa tại Los Angeles.”

Người già và người tàn tật hay gặp phải những khó khăn nào khi có thiên tai?

Dù rằng cháy rừng và thiên tai xảy ra thường xuyên tại California, và theo những chuyên gia thì sẽ càng lúc càng gia tăng vì sự biến đổi khí hậu, nhưng người cao niên và người tàn tật nhận được rất ít giúp đỡ hay phương tiện đối phó. Đường thoát hiểm thì không tiện cho những người di chuyển khó khăn, tin tức khẩn cấp thì khó nhận được, và xe cứu thương thì không chứa nổi xe lăn chạy bằng điện hay những dụng cụ giúp đỡ đặc biệt khác. Tất cả những thứ đó làm cho việc cứu trợ không được đồng đều cho nhiều người.

Tổ chức Justice in Aging (Công Bằng cho Người Già), một nhóm tranh đấu cho quyền lợi người cao niên, đã ghi nhận rằng nhiều trung tâm tạm trú khi di tản không có đủ những thứ căn bản như: giường xếp, máy trợ thở, hay những sản phẩm chăm sóc đặc biệt dành cho người lớn tuổi và người tàn tật. Ngoài ra, phòng khách sạn, nhà thuê ngắn hạn hay trung tâm trú ngụ khẩn cấp cũng thường thiếu chỗ trầm trọng trong lúc và sau khi có thiên tai xảy ra. Nếu có chỗ, thì không phải nơi nào cũng có giường hay nhà vệ sinh thích hợp cho người tàn tật. Tin tức về chỗ ở tạm thời thì thường chỉ được đưa ra qua điện thoại, mà hình thức này không phù hợp cho tất cả mọi người.

Để bổ sung những thiếu sót hiện nay, một chương trình có tên là “Giúp Đỡ Khi Có Thiên Tai Cho Người Tàn Tật và Cao Niên” (gọi tắt là DDAR) đã được thành lập nhằm giúp đỡ những người cần được chăm sóc đặc biệt. Chương trình này liệt kê ra những trung tâm tạm trú có phương tiện thích hợp cho người tàn tật và người cao niên có thể đến khi cần di tản.

Một tổ chức khác, có tên là “Hội Hợp Tác Cho Một Môi Trường Bình Đẳng Trong Thiên Tai”, chuyên giúp đỡ chính quyền địa phương và cộng đồng cư ngụ để tiến đến công bằng cho tất cả trong việc chuẩn bị và bảo vệ người tàn tật trước, trong và sau những đợt thiên tai.

Những người đang làm công việc chăm sóc tại gia (In-Home Supportive Services) ở quận San Bernardino cũng có thể ghi danh vào một lớp huấn luyện đặc biệt để biết cách đối phó với thiên tai do biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, chương trình này chỉ mới áp dụng cho khoảng 4.000 người trong tổng số khoảng 600.000 người làm nghề chăm sóc tại tiểu bang California.

Thiếu kế hoạch hoá tổ chức là một vấn đề nghiêm trọng. Cho đến nay, vẫn chưa có một hệ thống nào thực sự hữu hiệu để theo dõi chính xác  nhân số tàn tật hoặc đi lại khó khăn đã phải di tản vì những vụ cháy vừa qua. Tình trạng thiếu tổ chức và thiếu phối hợp này khiến cho người cao niên và người tàn tật bị rơi vào thế yếu hơn bao giờ hết.

Một bản phúc trình vào năm 2019 của Hội Đồng Quốc Gia về Người Tàn Tật cho biết những cơ quan nhận ngân sách liên bang không hề được huấn luyện cách phục vụ đồng đều và thích hợp cho người tàn tật trong những chương trình cứu trợ khẩn cấp, và cũng không biết cách giao tiếp đúng mức theo văn hoá với người thuộc thành phần này. Chính vì sự thiếu chuẩn bị đó mà nhiều người tàn tật đã bị đưa vào những trung tâm nuôi dưỡng một cách không cần thiết trong và sau khi xảy ra thiên tai. Điều này đã khiến họ bị chia cách với thân nhân, mất việc làm, hoặc không thể tiếp tục đi học lại được.

Chúng ta có thể làm gì trong tương lai?

Sự Cấp bách để cải tiến tình trạng hiện nay lúc lên rồi lại xuống, không tồn tại. Bà Yee, đại diện của chương trình DDAR, cho biết: “Mỗi lần có một bước tiến mới… thì rồi cũng bị tụt lại. Chúng ta không tiến xa được vì thiếu thực hiện và thực thi.”

Trước tình hình đó, nhiều người đã đứng ra đề nghị nên có thêm ngân khoản dành riêng cho việc ủng hộ cho hậu quả hoả hoạn rừng, đặc biệt là cho những người tàn tật và người cao niên.

Bà Trejo, thuộc phòng phục vụ người cao niên và người tàn tật của quận Los Angeles, đề nghị nên mở rộng những phương tiện phòng ngừa và đối phó, trong đó có “Lọ/Hộp Hồ Sơ Y Tế” — một mẫu đơn hay giấy nhỏ để ghi rõ dữ kiện hay tin tức về y tế cá nhân quan trọng để dùng trong trường hợp khẩn cấp. Hiện nay, cơ quan của bà đã đưa kiểu mẫu đơn này lên trang mạng lưới để người dân có thể tự in ra và tự điền tin tức cần thiết.

Bà cũng đề nghị nên có thêm một loại kiểu mẫu mới dành cho những người muốn tự khai rằng mình có những điều đặc biệt, để những cơ quan cấp cứu biết nơi cư ngụ của họ và có thể đến để giúp đỡ khi cần di tản. Nhờ vậy, những người cần được cứu giúp — dù không ghi danh hay không thuộc bất kỳ chương trình công cộng nào của quận — vẫn có thể được tìm thấy kịp thời trong cơn khẩn cấp.

Sau những vụ cháy rừng trong năm nay, giới hữu trách của quận vẫn đang tiến hành tìm hiểu để biết được nạn cháy rừng đã ảnh hưởng ra sao đến đời sống của những người cao niên và người tàn tật. Việc này bao gồm “Theo dõi và kiểm soát những viện dưỡng lão, những trung tâm chăm sóc đặc biệt, và cả những người đang sống tại tư gia đã nhận trợ giúp từ quận”.

Việc đi bầu để chọn người đại diện từ cấp địa phương cho đến cấp quốc gia có thể ảnh hưởng rất lớn đến số lượng và phẩm chất của những chương trình giúp đỡ cho người cao niên và người tàn tật sau những trận cháy rừng hay những thiên tai khác. Các vị dân cử có thể đề nghị tăng ngân khoản, cũng như thay đổi những phương thức phục hồi sau thiên tai dành riêng cho những cộng đồng với những cần thiết đặc biệt.

Một Vài Tài Liệu và Những sự Hướng Dẫn Bằng Tiếng Việt Dành cho Người Cao niên và Tàn tật. 

Dưới đây là một số địa chỉ và chương trình có tin tức bằng tiếng Việt cần tìm hiểu hoặc chuẩn bị sẵn sàng trước thiên tai:

➡️ Cách Đọc hoặc Nghe Trang Mạng Nói Bằng Tiếng Việt: Trên trang mạng của những tổ chức đã nêu trên:
  • Nhấn vào nút màu xanh dương ở góc trên bên phải (trên mỗi trang web). [Hình 1]
  • Một danh sách các ngôn ngữ sẽ hiện ra. Cuộn xuống và chọn chữ “Vietnamese”. Trang web sẽ được chuyển sang tiếng Việt. [Hình 2]
Hình 1
Hình 2
➡️ Muốn đọc trang mạng này bằng tiếng Việt:
  • Bấm vào nút “Chọn Ngôn Ngữ” (Select Language) ở góc trên cùng của trang mạng.
  • Trong danh sách mở xuống, tiếng Việt sẽ nằm ở phía bên tay mặt. Nếu Không Thấy Tiếng Việt Trên Màn Ảnh: thì có thể phải thu nhỏ màn ảnh lại một chút để thấy trọn danh sách của các ngôn ngữ. Cách thu nhỏ màn ảnh để thấy thêm mục chọn ngôn ngữ:
    • Nếu xài máy PC (Windows):
      • Nhấn giữ nút Ctrl, rồi bấm dấu trừ (-) [Zoom out/Làm nhỏ lại]
        • Muốn phóng to ra: Nhấn giữ nút Ctrl, rồi bấm dấu cộng (+)
    • Nếu xài máy Mac:
      • Nhấn giữ nút Command (⌘) rồi bấm dấu trừ (-) [Zoom out/Làm nhỏ lại]
        • Phóng to ra trên Mac: Nhấn nút Command (⌘) + dấu cộng (+)
    • Để tiếp tục làm nhỏ lại hoặc lớn ra thì cứ bấm và giữ nút “Ctrl” hoặc “command” và tiếp tục bấm nút có dấu “-” hoặc “+”.
  • Khi thấy “Vietnamese” hiện ra trong danh sách, chỉ cần bấm vào đó. Trang mạng sẽ tự chuyển sang tiếng Việt.

Nguồn Hướng Dẫn Bằng Tiếng Anh