(English)
Tác Giả: Yannie Gia-Nhi Hoàng
Vào ngày 20 tháng Giêng năm 2025, Tổng Thống Trump ký một Sắc Lịnh Hành Pháp liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh quy định rằng, để được coi như công dân Hoa Kỳ, một người phải có ít nhất một phụ huynh là công dân Hoa Kỳ hoặc thường trú nhân hợp pháp. Sắc Lịnh Hành Pháp này đánh dấu một thay đổi lớn trong cách áp dụng quyền công dân theo nơi sinh tại Hoa Kỳ suốt 150 năm qua.
Theo phán quyết của Tối Cao Pháp Viện trong vụ án Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ kiện Wong Kim Ark, Tu Chính Án thứ Mười Bốn bảo đảm quyền công dân cho “tất cả những người được sinh ra hay nhập tịch tại Hoa Kỳ,” kể cả con cái của những người không phải là công dân. Ngoài ra, Tổng Thống không có thẩm quyền thay đổi quy định về quyền công dân. Chỉ có Quốc Hội mới có quyền thay đổi, mà cũng chỉ để nới rộng quy định.
Từ tháng Giêng, nhiều vị chánh án liên bang đã ra lịnh đình chỉ Sắc Lịnh Hành Pháp của Trump về quyền công dân theo nơi sinh. Hai mươi hai tiểu bang đã nộp đơn kiện để phản đối Sắc Lịnh này.
Quyền công dân theo nơi sinh là gì?
Vào năm 1857, Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ đã binh vực chế độ nô lệ và bác bỏ quyền công dân của người da đen trong vụ án Dred Scott kiện Sandford. Sau khi chế độ nô lệ bị bãi bỏ, Quốc Hội Hoa Kỳ đã thông qua Đạo Luật Dân Quyền năm 1866 và Tu Chính Án thứ Mười Bốn, trong đó ghi rõ: “Tất cả những người được sinh ra hay nhập tịch tại Hoa Kỳ, và thuộc quyền tài phán của Hoa Kỳ, đều là công dân của Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ và của tiểu bang nơi họ cư ngụ.” Những biện pháp này bảo đảm quyền công dân cho “những người nô lệ trước đây và những người dân da đen tự do, chưa từng bị nô lệ nhưng chưa được xem là công dân ở tiểu bang của họ hay bởi Tối Cao Pháp Viện,” cùng với con cháu của họ.
Khi những người di trú Trung Hoa đến bờ Tây Hoa Kỳ, Tối Cao Pháp Viện đã quyết định trong vụ án Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ kiện Wong Kim Ark năm 1898 rằng quyền công dân theo nơi sinh sẽ áp dụng cho người Trung Hoa và tất cả những chủng tộc khác.
Quyền công dân theo nơi sinh là một nguyên tắc pháp lý tự động cấp quyền công dân từ lúc lọt lòng. Hoa Kỳ áp dụng “sự kết hợp giữa quyền công dân theo nơi sinh không giới hạn (jus soli), cấp quyền công dân cho bất kỳ ai sinh ra trên đất Hoa Kỳ, […] và quyền công dân theo dòng dõi có giới hạn (jus sanguinis), mở rộng quyền công dân cho con cái sinh ra ở nước ngoài của công dân Hoa Kỳ.” Hơn 30 quốc gia thực hành “jus soli” tự động mà không có giới hạn trong hầu hết mọi trường hợp.
Lịch sử và những án lệ của Tối Cao Pháp Viện “xác nhận ý định cấp quyền công dân cho bất kỳ ai sinh ra tại Hoa Kỳ—bất kể tình trạng pháp lý của cha mẹ họ ra sao,” theo lời của Gerald Neuman, Giáo Sư J. Sinclair Armstrong về Luật Quốc Tế, Ngoại Giao và Luật So Sánh tại Trường Luật Harvard.
Quyền công dân theo nơi sinh có ảnh hưởng gì?
Mục đích chính của Điều Khoản Công Dân trong Tu Chính Án thứ Mười Bốn là ngăn ngừa việc cá nhân trở thành nạn nhân của sự bóc lột vì thiếu sự bảo vệ được thừa nhận cho công dân, theo Neuman. Nó cũng giúp nhanh chóng hòa nhập thế hệ đầu tiên sinh ra tại Hoa Kỳ vào xã hội Mỹ.
Sắc Lịnh Hành Pháp của Trump nhắm đến việc chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh bằng cách từ chối quyền công dân cho những đứa trẻ sinh ra từ “mẹ là người di trú không giấy tờ và cha không phải là công dân Hoa Kỳ hay không có thẻ xanh” hoặc “mẹ có tình trạng tạm thời, như visa du học, lao động, hoặc du lịch, và cha không phải là công dân Hoa Kỳ hay không có thẻ xanh.” Những cá nhân sinh ra sau ngày 19 tháng Hai năm 2025 sẽ bị từ chối quyền công dân vì cha mẹ họ ở trong nước một cách bất hợp pháp. Họ cũng sẽ không nhận được giấy thông hành Hoa Kỳ, số an sinh xã hội, hoặc giấy khai sinh từ những cơ quan của Hoa Kỳ.
Theo một nghiên cứu từ Viện Chính Sách Di Cư, việc chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh cho trẻ em sinh ra tại Hoa Kỳ có cha mẹ là người di dân không có giấy tờ sẽ làm tăng dân số nhập cảnh bất hợp pháp hiện tại thêm 4.7 triệu người vào năm 2050. Một triệu trong số đó thực sự là con cái của hai phụ huynh sinh tại Hoa Kỳ, nhưng quyền công dân theo nơi sinh của họ đã không được công nhận.
Mặc dù Trump cho rằng Sắc Lịnh Hành Pháp có thể sẽ kiểm soát “di dân bất hợp pháp,” nhưng việc bãi bỏ quyền công dân theo nơi sinh có thể gây ra một tầng lớp tự duy trì, mà sẽ bị loại trừ khỏi cộng đồng xã hội trong nhiều thế hệ. Con cái của người di dân tại những quốc gia không công nhận quyền công dân theo nơi sinh thường bị hạn chế trong các phục vụ như y tế, giáo dục, và sự hội nhập xã hội. Và, nếu cả cha lẫn mẹ đều đến từ những quốc gia không công nhận quyền công dân theo nơi sinh, thì con cái họ sẽ không có một quốc tịch nào và trở thành người vô tổ quốc.